Schaarbeek! En andere acties…
Als TAK in de jaren zeventig eerder berucht dan wel bekend werd, dan heeft de actiegroep dat vooral te danken aan de continue acties die in Schaarbeek werden gevoerd. Maar vooraleer de vele honderden militanten week na week in de Brusselse gemeente betoogden, voerden ze tal van – voornamelijk ludieke – acties elders in Vlaanderen.
1973
Zo pakte TAK de vele GB- en Innovestigingen aan, was er in maart een derde taalgrensmars in Overijse in samenwerking met een tiental andere Vlaamse verenigingen, voerde TAK actie voor amnestie, werd er in badplaatsen gewandeld voor een gastvrije, maar Vlaamse kust. Rond Pasen kregen Vlaamse kinderen uit de taalgrensgemeenten chocoladen paaseieren van TAK en werd er actie gevoerd voor de Vlaamse kinderen in de Brusselse scholen. 1973 was ook het jaar van Exploration du Monde en Hertoginnedal.
1973 was echter ook het jaar waarin tal van radicale Vlaams-nationalistische verenigingen verzamelen bliezen in de Vlaams Nationale Raad (VNR). Deze raad werd in het leven geroepen door Were di, een vereniging die er in de beginjaren goede contacten op nahield met TAK. Militanten van beide verenigingen woonden toen elkaars activiteiten bij, en regelmatig werd er samen actie gevoerd. Deze goede contacten droegen ertoe bij dat TAK bij de organisatoren hoorde van de eerste Landdag van de VNR in Schepdaal (Dilbeek) op 21 oktober 1973, de ‘landdag van de Vlaams-nationale beginselvasten’ zoals Karel Dillen dit initiatief heette (1). Omdat de VU te pragmatisch en te weinig strijdbaar was, verzamelden zevenentwintig organisaties zich met de bedoeling een zweep te vormen op de stilaan salonfähig geworden partij. In 1974 verscheen De Taktivist met de ondertitel ‘aangesloten bij de Vlaams Nationale Raad’.
In 1974 kwam de VNR opnieuw samen in Borgerhout. Maar nadat het ANZ eerder al ontslag had genomen, verliet ook TAK op 24 februari 1975 de Raad. ‘Het is zeker dat TAK-voorzitter P. De Pauw bevreesd was voor de toenemende infiltratie van geüniformeerde militanten van het (sic) VMO’ (2). Bovendien raakte TAK ook geïsoleerd binnen de VNR, ‘omdat het comité zich niet – zoals de overgrote meerderheid van de leden van de Raad – ideologisch wenste te profileren naar het Were di model’ (3).
(onuitgegeven licentiaatsverhandeling KULeuven), p.92.
De Taktivist
Bovendien verscheen er in 1973 voor de eerste maal De Taktivist, het informatieblaadje voor de militanten, dat in het begin niets meer was dan een gestencild A4-tje met aankondigingen van acties en weinig meer. Het papiertje kreeg een jaar later de allures van een tijdschrift en kreeg met het eerste nummer van 1976 het oranje-zwart-witte uitzicht dat het behield tot het allerlaatste nummer in 1995. Met dat januarinummer van ’76 werd het blad ook meer dan louter een aankondigingsblad, en verschenen er ook actieverslagen, beschouwende artikels (in ’76 en ’77 van prof. dr. Jef Maton), heel wat foto’s, brieven en boekbesprekingen. Het blad had nooit veel abonnees. De amateuristische aanpak en het sectaire – of liever: familiaire – karakter was hier niet vreemd aan. Maar anderzijds was het ook nooit de pretentie van TAK om De Taktivist uit te bouwen tot een volwaardig tijdschrift. Het moest en zou een blaadje van en voor de militanten zijn. En blijven.
Schaarbeek
Vooraleer de beruchte Schaarbeekperiode begon, bezocht TAK nog het schip radio Atlantis, een piratenradio op de Noordzee die gedurende vier uur werd overgenomen door TAK, om er enkel Nederlandstalige muziek op uit te zenden. Eén van de meest geslaagde ludieke acties die TAK tot dan gevoerd had, vooral ook omdat de deelnemers de ordediensten wisten te verschalken.
Soms kan men zich de vraag stellen of TAK de FDF’er Nols heeft grootgemaakt, of omgekeerd. Het is inderdaad zo dat dankzij de niet aflatende agitatie van TAK in Schaarbeek Nols een "grote mijnheer" werd. Maar evenzeer kan gesteld dat dankzij de racistische politiek van Nol t.a.v. de Vlamingen in zijn gemeente, TAK berucht én beroemd is geworden.
De lezer kent het verhaal: van de 9 loketten in het Schaarbeekse gemeentehuis waren er 6 voor Franstaligen, 2 voor vreemdelingen en 1 (één) voor Vlamingen, iets wat uiteraard strijdig was met de taalwetgeving. Omdat TAK er niet in slaagde met zijn acties rond het Schaarbeekse OCMW-ziekenhuis (waar er op 100 artsen slechts één Vlaming was) de pers te halen, verlegde De Pauw het actietoneel einde 1974 meer naar het gemeentehuis. In een interview in het weekblad De Post zei De Pauw dat TAK elke twee weken actie zou voeren in de Brusselse gemeente (4).
Na enkele manifestaties en straatblokkades, escaleerde de hele actie toen een FDF’er in december op enkele Takkers inreed. Vanaf toen was het hek van de dam. Keer op keer stonden honderden Takkers in Schaarbeek om er vreedzaam te manifesteren… en in elkaar geslagen te worden door politie of rijkswacht. Hun eis om gerechtigheid kreeg ruim weerklank in de pers. Op 16 maart 1975 vond de zwaarste confrontatie plaats; zo’n 4000 betogers werden uit elkaar geslagen door tot de tand bewapende ordestrijdkrachten. De maat was vol: TAK eiste het ontslag van Nols, en bleef nog meer dan een jaar actie voeren in Schaarbeek. TAK vond voor zijn acties ook steeds meer steun in de Vlaamse pers die verbolgen was, en op de Ijzerbedevaart van 1975 kreeg TAK een eresaluut voor zijn onverzettelijkheid.
1976 en verder
In 1976 bleef het TAK nog present in Schaarbeek, maar op 28 maart werd er betoogd voor een Vlaamse republiek. Steeds hamerde TAK op de onafhankelijkheidseis, ook – en niet in het minst – naar aanleiding van het vijfentwintigjarig jubileum van Boudewijn. Maar net dat doordraven over de republiek, de gewelddadige escalaties in Schaarbeek en de hoge gerechtskosten, maakten dat TAK in de loop van 1977 – ondanks het Egmontpakt, dat zovele andere in slaap gevallen Vlaamse verenigingen wist te dynamiseren – dreigde dood te bloeden. Het met persoonlijke redenen omklede ontslag van Piet De Pauw in april-mei 1977 was hier uiteraard ook niet vreemd aan. En in het kielzog van De Pauw gaven ook vele andere trouwe Takkers er de brui aan; ‘een aantal andere mensen zag immers geen heil meer in een TAK zonder De Pauw, en besloot evenals de leider het zinkende schip te verlaten’ (5). Gelukkig wist een nieuwe samenstelling van de TAK-Raad, met Eric Crommelynck als nieuwe voorzitter, de malaise op te vangen.