DE WORTELS VAN TAK.
Het ontstaan van het Taal-Aktie-Komitee is een vreemd en ingewikkeld, maar voor de Vlaamse Beweging toch ook doodnormaal verhaal. Vreemd omdat de aanleiding voor de oprichting lag in een uit de hand gelopen nachtelijke plaktocht in de Brusselse deelgemeente Laken. Ingewikkeld omdat er tal van personen en groepjes bij betrokken waren. Doodnormaal omdat er een nieuwe vereniging werd opgericht uit onvrede met de politiek van de andere organisaties – typisch Vlaamse Beweging met andere woorden…
Vreemd
In het heetst van de verkiezingsstrijd van 1970 deed zich een ongelukkig incident voor tussen twee plakploegen. In die dagen gebeurde het wel vaker dat verschillende plakploegen met elkaar op de vuist gingen. Zeker ’s nachts, het tijdstip bij uitstek om ongezien de affiches van de tegenpartij te besmeuren of te overplakken. De gevolgen van één zulk incident, in Laken, waren echter onvoorzien. Nadat een VU- en FDF-plakploeg met elkaar slaags waren geraakt in de nacht van 10 op 11 september ’70, schoot de FDF’er Jacques Georgin er het leven bij in. Hoewel er nooit sprake was van doodslag, werden toch negen Vlamingen vervolgd. Eén van hen was Roger Van Ransbeeck, een oud- VMO’er die samen met zijn advocaat Piet De Pauw, tot de vaststelling kwam dat er iets nieuws nodig was. Een radicale actiegroep, bestaande uit jongeren, die zich voornamelijk met taalactie zou bezighouden (1). Dit kleine incident met grote gevolgen, kan de aanleiding genoemd worden voor de oprichting van wat later TAK werd.
(1) zie verder: interview met Roger Van Ransbeeck.
Ingewikkeld
De Vlaamse Beweging zou echter de Vlaamse Beweging niet zijn, als bij de oprichting van iets nieuws niet tal van personen en organisaties betrokken waren. Er was vooreerst de groep Vlaams-Brabanders rond o.a. Roger Van Ransbeeck. Daarnaast was er een Gentse groep rond advocaat De Pauw. De derde belangrijke groep was de Vrienden van de Zwalm rond Marcel De Boe. Voorts waren er nog het Groenkomitee der Vlaamse Ardennen van Paul Bakeland (Schorisse), een groep rond dr. Van Nieuwehove (Geraardsbergen) en dr. Roger Meysman (Merelbeke) met vooral militanten uit de basis van de VU. Logistieke steun kwam er in het begin vooral van Vlaams Ziekenfonds Flandria. Onder de benaming Aktiekomitee Brussel en Taalgrens (ook wel Aktiegroep Taalgrens), voerden ze systematisch acties rond de niet-naleving van de taalwetten en de sluipende verfransing van taalgrensgemeenten. Hiermee kwamen ze echter op hetzelfde terrein waar de oude taalgrenswachter Flor Grammens lang – en sinds het begin van de jaren ’70 opnieuw – actief was. Het kan dan ook geen wonder heten dat het actiecomité en Grammens elkaar al vlug vonden. Uit deze bijeenkomst groeide trouwens ook de uiteindelijke benaming voor de actiegroep: TAK ofte Taal-Aktie-Komitee. De benaming kwam van Flor Grammens zelf, ‘en iedereen zal wel weten dat een "voorstel" van Grammens zoiets was als een "decreet" (2).
(2) zie verder: Piet De Pauw, in De Standaard, 8 juli 1988.
Doodnormaal
De verschillende groepjes en personen waarvan tot dusver sprake, vonden elkaar niet alleen rond het besef dat er dringend actie moest gevoerd worden rond het (niet-)naleven van de taalwetten, maar ook – en vooral – uit groeiende onvrede met het gevoerde beleid binnen de Volksunie en de grote cultuur- en strijdverenigingen. De VU had de radicale en non-conformistische weg verlaten en begon zich stilaan te nestelen in het Belgisch systeem. Sommige VU’ers maakten er in die dagen geen geheim van klaar te staan om deel uit te maken van een regering, dit tot grote ergernis van de radicale Vlaams-nationalisten. Bovendien leken het Davidsfonds en de Vlaamse Volksbeweging na de succesvolle Marsen op Brussel in het begin van de jaren ’60 ingeslapen. Helemaal correct is dit echter niet; de Vlaamse Beweging voerde wel degelijk druk uit, maar vooral achter de schermen. De vele "stichters" van TAK – dat oorspronkelijk opgevat was als een overkoepeling – waren geen academici of studaxen, maar veeleer mannen van de daad. Wat zij wilden was actie, straatagitatie, betogingen.
De geboortemars
In een rondschrijven van Piet De Pauw, de eigenlijke drijvende kracht achter het TAK-embryo, van 30 januari 1972, riep hij – samen met Marcel De Boe van de Vrienden van de Zwalm – op om op 26 maart van dat jaar een actie te organiseren ‘rond het thema "Dhoppe"’ (3). De voetmars van Gent naar d’Hoppe die op die zesentwintigste maart plaatsvond, staat officieel geboekstaafd als de stichtingsactie van het Taal-Aktie-Komitee. In de gutsende regen wandelde een dertigtal Vlamingen naar het Vlaamse dorpje in Henegouwen. Op de plek van aankomst wachtten zo’n duizend Vlamingen, waaronder VU’ers Mik Babylon en Willy Kuijpers de moedige wandelaars op. In d’Hoppe spraken Flor Grammens, De Boe en De Pauw de massa – onder het waakzame oog van politie en rijkswacht – toe. Het is hier dat De Pauw aankondigde dat er een algemene taalgrensactie zou komen; Vlaanderen zou voortaan in het offensief treden (4).
Deze 44 kilometer lange voettocht die de bedoeling had de wettelijke toepassing van de taalwetten te bekomen, was dus het eigenlijke startschot van TAK. Na deze actie berichtte Piet De Pauw als voorzitter van TAK – de cavalier seul die Grammens was, had ondertussen al gebroken met de actiegroep – heel wat sympathisanten dat het actiecomité werd uitgebouwd ‘enerzijds om de actie te voeren over de gehele taalgrens; anderzijds ook om in het Vlaamse "binnenland" op te treden tegen alle vormen van verfransing’. De Pauw deelde mee dat er al kernen waren in alle Vlaamse provincies en er heel wat acties op het getouw stonden i.v.m. de taalgrens en de preken aan de kust (5). Er stonden nog heel wat "marsen" op stapel. Het TAK was geboren, en zou zeker nog van zich laten horen.
(3) zie verder: Papieren Roeland Raes (PPR).
(4) zie verder: Gazet van Antwerpen, 27 maart 1972.
(5) zie verder: PPR, brief dd. 7 juni 1972.
Karl Drabbe