Carl Devos, politicoloog UGent, schets in De Tijd van vandaag een somber beeld voor België.

Lange tijd was Carl Devos (UGent) de enige politicoloog die in het welslagen van de communautaire dialoog bleef geloven. Vandaag is hij minder optimistisch.

'Er moet een einde komen aan deze malaise. De Franstaligen zullen niet kunnen tegenhouden dat de Vlamingen het op een dag echt beu zijn. Ik zou dat een falen vinden van ons politiek systeem. Maar ik ben wel nuchter: op is op.'

'Ik heb mij vergist', geeft Carl Devos ootmoedig toe. Lange tijd bleef de Gentse politicoloog geloven dat moeilijk ook wel zou lukken. 'Niet het Belgische systeem heeft gefaald, want dat laat toe tot compromissen te komen. Als je de trucs maar toepast. Maar ik heb me vergist in de spelers. Ik weet het, er waren uitzonderlijke omstandigheden, zoals het arrest rond Brussel-Halle-Vilvoorde, de obsessie van het kartel om de macht van paars te breken, de politieke herverkaveling in Wallonië en het water tussen christendemocraten en liberalen dat uitzonderlijk diep was. De wind zat tegen. Maar het zijn vooral de protagonisten die er een potje van gemaakt hebben.'

Devos wijst op sms-cultuur in de Wetstraat, waarbij de spelers op het toneel de perslekken achterna hollen. Hij schetst de openlijke vijandigheden die het vertrouwen helemaal zoek maken. Het gebrek aan leiderschap ook. 'Zonder persoonlijk verwijt, maar dit was de eerste staatshervorming voor Yves Leterme. Hij wist niet hoe je zoiets aanpakt, en had ook de geloofwaardigheid niet. Wanneer het plot zo ingewikkeld is, heb je een regisseur met een ongecontesteerd gezag nodig, zoals Jean-Luc Dehaene of Guy Verhofstadt dat had. Maar de politieke spelletjes zijn nooit gestopt. Dat zal er op negen maanden van de deelstaatverkiezingen niet op verbeteren. Daarom geloof ik niet dat er voor juni 2009 nog een grote staatshervorming uit de bus komt.'

Vlaams minister-president Kris Peeters gelooft er nochtans wel in.

Carl Devos: 'Dat siert hem. Maar persoonlijk ben ik niet gerust op die "garanties" van de Franstaligen. Over enkele weken loopt het belangenconflict over BHV af. Als de Franstaligen menen wat ze zeggen, kunnen de Vlamingen BHV splitsen, en zal de federale regering dat overleven. Sorry, dat geloof ik niet. Ik vermoed dat er een akkoord is dat de Franstaligen opnieuw een belangenconflict zullen inroepen, om BHV zo over de verkiezingen van juni 2009 te tillen."

De N-VA heeft dus gelijk dat de garanties gebakken lucht zijn.

Devos: 'Natuurlijk. Ik kan me niet inbeelden dat Didier Reynders (MR) en Olivier Maingain (FDF) over enkele weken voor de Waalse camera's zullen verklaren dat de Vlamingen BHV mogen splitsen en dat ze dat niet zullen stoppen. Tegen dan is men alweer vergeten dat de federale regering er deze week bijna gelegen had. Dan is het business as usual en zit het spel op de wagen. Peeters zal BHV tegen juni 2009 dus niet gesplitst krijgen. Hij zal toegevingen moeten doen.'

Komt er, nu de N-VA is afgevoerd, niet net wat ademruimte aan de onderhandelingstafel?

Devos: 'Absoluut. Maar het nadeel is dat CD&V de hele tijd achterom zal kijken. In die partij zullen er mensen zijn die bij elk compromis bang zullen zitten pieren naar de reactie van de N-VA. De schaduw van de N-VA zal voortdurend over die onderhandelingstafel hangen.'

In slechte papieren

Betaalt CD&V het einde van het kartel cash bij de volgende verkiezingen?

Devos: 'Als Peeters nu slaagt in het onmogelijke, is hij de volksheld. Dan valt de bolwassing nog mee. Maar ik geloof dus niet in dat scenario. Als BHV niet gesplitst is, er geen "vette vis" op tafel ligt en het kartel aan diggelen ligt, dan zit CD&V in heel slechte papieren om volgend jaar naar de kiezer te trekken.'

Is de crisis compleet binnen CD&V?

Devos: 'De achterban is niet bijzonder tevreden met de gang van zaken. De geruchten gaan dat de meerderheid van de fractie de dialoog wilde stopzetten om het kartel te redden, maar dat Leterme geëist heeft dat hij zijn premierschap kon voortzetten.'

'Ik begrijp ook niet helemaal wat CD&V bezield heeft. Ze wisten weken op voorhand wat de uitslag van het N-VA-congres kon zijn. Pas als dat congres voorbij was, hebben ze de Franstaligen om garanties gevraagd. Ze hadden toch wel kunnen weten dat ze voor zondagmiddag iets moesten hebben om de N-VA te vermurwen. Hetzelfde met de affaire-Koekelberg (de in opspraak gebrachte topman van de federale politie, red.). Ze wisten al maanden dat het rapport van het Comité P eraan kwam, en dat het uren ver stonk. Ze hadden dat toch vooraf kunnen blokkeren: Koekelberg wegpromoveren, de twee vrouwen degraderen, iedereen handen af van minister van Binnenlandse Zaken Patrick Dewael en gewoon voort regeren. Maar nee. Ook daar laten ze zich weer op sleeptouw nemen. Het traditionele conflictmanagement laat het volledig afweten.'

Leterme heeft gekozen voor het staatsmanschap, met alle kritiek van dien over woordbreuk en hypocrisie. Maar had hij dat niet gedaan, dan was hij degene geweest die het land in de chaos zou hebben gestort. Het is nooit goed.
Devos: 'Dat is het grote probleem: ze kunnen geen kant meer op. Je voelt dat ook bij de publieke opinie. De mensen zeggen: ze moeten stoppen met ruziemaken en het land besturen. Maar tegelijk willen ze dat Vlaanderen het been stijf houdt en dat er een grote staatshervorming komt. Dat kan dus niet.'

Op de Wetstraatwatchers na heeft België collectief afgehaakt. Veel mensen zeggen: deze politieke klasse is tot over haar oren verbrand. Afvoeren dus.

Devos: 'Ja, maar zo simpel is het niet. Het ligt wel aan de politici, maar niet aan Bart Somers of Yves Leterme of Bart De Wever persoonlijk. Deze generatie politici is groot geworden in een land dat grotendeels gefederaliseerd is. De vorige generaties moesten nog op Belgisch niveau kijken als ze iets wilden organiseren. Ze hadden netwerken over de taalgrens. Het is dus wel hun schuld, maar vervang ze door anderen, en die zullen net hetzelfde doen. De omstandigheden blijven dezelfde.'

Dan komt het nooit meer goed. Wie zal er nog eens over een federale regering willen onderhandelen?

Devos: 'Ik geloof toch dat een grote crisis ook een kantelmoment kan zijn. Het zou wel eens kunnen dat, zoals na Zwarte Zondag in 1991, men bang wordt van de volksafkeer. Politici zijn daar niet ongevoelig voor. Ze beginnen er schade onder te leiden. Al was het maar omdat Jean-Marie Dedecker ondertussen slapend rijk wordt.'

Hoe groot is de schrik voor Lijst Dedecker?

Devos: 'De 10 à 12 procent die LDD haalt in de peilingen, zal van ergens moeten komen. Maar dat gezegd zijnde, is de dreiging van Dedecker niet groot genoeg. Het zelfdisciplinerende effect van het Vlaams Blok destijds was veel groter. Met het Blok waren we de schande van Europa. Dat noopte politici er nog meer toe hun manieren te houden.'

Het Vlaams Blok ontstond na de Egmontcrisis, de Volksunie spatte uiteen over het Lambertmontakkoord. Is dit een vergelijkbaar scenario, waarbij de Vlaamse beweging zich op zichzelf terugplooit en verhardt?

Devos: 'Ja, het Vlaams front springt altijd in het licht van toegevingen. Dan slaan de 'zuiveren' de deur dicht. Dat is niet goed voor het Vlaamse politieke landschap. Nog een extreme partij die zich aan de kant zet. Na het Vlaams Belang en LDD, die ook niet bereid is compromissen te maken, weer zoveel stemmen die je eruit knipt. De politieke basis die nog meespeelt in Vlaanderen wordt dus erg smal. Het gevaar is dat je telkens met dezelfde partijen in de regering moet, en iedereen het gevoel krijgt dat het allemaal één grijze brij wordt.'

Als er een van de drie grote niet meedoet, heb je in het federale parlement geen meerderheid meer aan Vlaamse kant. Een situatie waar Leterme nu willens nillens in gewrongen zit.

Devos: 'Ondertussen laat ook Kris Peeters uitschijnen dat hij daar niet mee kan leven. Maar wat kan Leterme doen? Hij kan de sp.a vragen in de regering te stappen, maar die zal hem nooit depanneren. Dus Leterme kan niet anders dan tegen de kiezers zeggen: het is dit, of de regering laten vallen. Met nieuwe verkiezingen, opnieuw maanden onderhandelen, en dat in woelige economische tijden. Ik denk dat de Vlamingen wel beseffen dat dat ook geen optie is.'

'Ik zie deze regering nooit 2011 halen, ik denk dat ze zal vallen in de aanloop naar de verkiezingen van 2009. Ik hoop dat BHV dan opgelost is, zodat we op zijn minst fatsoenlijke verkiezingen kunnen organiseren. En zo niet, zijn er mensen die zich in werkgroepen kunnen buigen over de vraag hoe we alle procedurele belemmeringen kunnen omzeilen. Het belangrijkste is dat je een breukmoment krijgt waarna er een grote staatshervorming komt.'

Separatisme

'Laat ons eerlijk zijn: die grote staatshervorming komt er niet meer voor 2009. Daar zal CD&V zich bij moeten neerleggen. Je zou een denkploeg kunnen proberen op te richten, ver weg van de media, die geen staatshervorming uittekent, maar wel nadenkt over hoe het verder moet met dit land. Met de boodschap: na 2009 komt die grote staatshervorming er, of het is gedaan. Ik ben geen voorstander van het separatisme, maar het is het een of het ander. Ik heb geen zin om nog langer te leven in een land waar een minister van een topambtenaar - Koekelberg - moet aanblijven omdat hij tot een bepaalde taalrol behoort. Waar alles wat ter sprake komt, communautair is. Dat is voor mij geen ideologie meer, maar puur pragmatisme. Als het echt niet meer werkt, ga dan uit elkaar. Dan moeten we met een aantal mensen maar eens bestuderen hoe je dat doet, een land splitsen. Dan kunnen we bellen naar Europa om te vragen of ze kunnen langskomen voor het statuut van Brussel. Het zou nooit gezien zijn voor een kernlidstaat van Europa, maar het is niet onmogelijk.'

'Ergens moet er een einde komen aan deze malaise. De Franstaligen zullen niet kunnen tegenhouden dat de Vlamingen het op een dag echt beu zijn. Ik zou dat een falen vinden van ons politiek systeem. Maar ik ben wel nuchter: op is op.'